Πολιτιστική κληρονομιά

19/10/2008

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΦΙΛΟΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ
ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ‘’Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ’’
Τηλ. 2462024188 / 6977911220 Fax: 2462076045
www.vivist.gr e-mail: axgeo@vivist.gr
Α.Φ.Μ. 999156627 Δ.Ο.Υ. ΓΡΕΒΕΝΩΝ

ΠΡΟΣ:
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΧΟΡΗΓΟΥΣ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

ΘΕΜΑ: «Διάσωση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Διατήρηση - Αποκατάσταση και Ανάδειξη του Πέτρινου Χωριού».

Το χωριό Εκκλησιές, όπου εδρεύει και δραστηριοποιείται ο Σύλλογος μας, βρίσκεται στο Δήμο Αγίου Κοσμά του νομού Γρεβενών και αποτελεί συνοικισμό του Δ. Δ. Αγίου Κοσμά. Ο Δήμος Αγίου Κοσμά βρίσκεται Δ.ΒΔ των Γρεβενών και καλύπτει την έκταση μέχρι τα όρια με την Επαρχία Βοΐου του νομού Κοζάνης και το Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας νότια. Ολόκληρη η περιοχή καλύπτεται από δάση δρυός (βαλανιδιές) και κυρίαρχο πέτρωμα είναι ο ψαμμίτης, που με τη γκρίζα μορφή του κυριαρχεί στο τοπίο, ενώ στις πλαγιές βρίσκονται χτισμένα τα χωριά που ξεχωρίζουν για την αρχιτεκτονική τους.
Τα χωριά της περιοχής είναι γνωστά και ως μαστοροχώρια, γιατί, η φτώχεια της γης δεν επέτρεπε την περαιτέρω εκμετάλλευσή της και οι κάτοικοι ασχολήθηκαν με το πελέκημα της πέτρας και γρήγορα έγιναν άριστοι τεχνίτες που η φήμη τους, πολλές φορές, ξεπερνούσε τα όρια της περιοχής και έφτανε από την Κωνσταντινούπολη μέχρι την Πελοπόννησο. Αυτή ήταν η ζωή τους και χαρακτηριστικά δείγματα της δουλειάς τους σώζονται και σήμερα.
Οι Εκκλησιές είναι ένα μικρό χωριό χτισμένο στη ράχη ‘’Τσιούμα’’, σε υψόμετρο 990 μ., κατά μήκος του δρόμου Γρεβενών – Πενταλόφου και σε απόσταση 19 χλμ. από την πρωτεύουσα του νομού. Ένα χιλιόμετρο δυτικά, κρυμμένο μέσα στις πτυχώσεις του εδάφους και με ένα λάκκο να το χωρίζει από τον Άγιο Κοσμά, βρίσκεται το παλιό χωριό που έχει εγκαταλειφθεί, καθώς οι κάτοικοί του, αρχικά από τη δεκαετία του 1970 και κύρια μετά και το σεισμό του 1995, έκτισαν καινούργια σπίτια δίπλα στον κεντρικό δρόμο.
Αποτέλεσμα είναι να υπάρχουν σήμερα οι Άνω Εκκλησιές όπου μένουν και δραστηριοποιούνται οι κάτοικοι, και οι Κάτω Εκκλησιές, το παλιό χωριό, ένα γραφικό μαστοροχώρι που έχει ερημώσει.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα του παλιού χωριού σήμερα είναι τα υπό κατάρρευση πέτρινα σπίτια, όσα δεν κατεδαφίστηκαν ολοκληρωτικά, χτισμένα με πελεκητή πέτρα (σχιστόλιθος) από ντόπιους μαστόρους. Η χορταριασμένη πλατεία, οι γκρεμισμένοι μαντρότοιχοι, η εγκαταλελειμμένη εκκλησία, το έρημο σχολείο και τα όρθια παλιά πέτρινα σπίτια, πληγώνουν όσους το επισκέπτονται καθώς τα βλέπουν να παραδίδονται στη φθορά του χρόνου.
Αυτά λοιπόν τα ξεχωριστά μνημεία τέχνης και συλλήψεις υψηλής λαϊκής έμπνευσης και αισθητικής αντίληψης, επιβάλουν τη διατήρησή τους ως δείγματα της πολιτιστικής μας κληρονομιάς γιατί αποτελούν τμήμα της εθνικής μας ταυτότητας, του λαϊκού μας πολιτισμού και της λαϊκής μας παράδοσης.
Ο Σύλλογός μας ιδρύθηκε το 1979 και μετά από μακρόχρονη αδράνεια δραστηριοποιείται και πάλι από τον Αύγουστο του 2008. Πέρα από την κλασική δραστηριότητα της διοργάνωσης κάποιων εκδηλώσεων, που αναμφισβήτητα συμβάλλουν στην συνεύρεση και την ψυχαγωγία των κατοίκων, προσπαθεί να διατηρήσει την πολιτιστική και αρχιτεκτονική μας κληρονομιά, διασώζοντας την ιστορική μνήμη.
Αυτή η αρχιτεκτονική κληρονομιά που από άγνοια δεν εκτιμήθηκε από τους παλαιότερους, οφείλουμε να την διατηρήσουμε, να την αναδείξουμε και να την κληροδοτήσουμε στις νεότερες γενιές. Μοναδικό μας κίνητρο είναι το μεράκι γι’ αυτό που κάνουμε, καθώς οι οικονομικοί μας πόροι είναι πενιχροί, και αντίπαλός μας είναι ο χρόνος που καταστρέφει ανεμπόδιστος όλα όσα με έμπνευση και γούστο κατασκεύασαν παλαιότερα οι καλφάδες χωριανοί μας.
Σύμμαχός μας σε αυτή την προσπάθεια αποτελούν οι νέοι του χωριού που, σχεδόν στο σύνολό τους, συνεχίζουν το επάγγελμα του τεχνίτη οικοδόμου και των μαστόρων της πέτρας, αλλά και των συνταξιούχων μαστόρων που όταν τους ζητηθεί προσφέρουν ανιδιοτελώς τις υπηρεσίες τους. Χάρη στη δική τους πρόσφατη προσφορά διασώθηκαν και συντηρήθηκαν τα παλιά πέτρινα ξωκλήσια της Αγίας Παρασκευής (17ου αι.) και του Αγίου Νικολάου (1881) που ήταν ετοιμόρροπα και έχριζαν άμεσης επέμβασης. Αλλά και τα νεότερα, όπως, της Αγίας Τριάδας και του Αγίου Ιωάννη όπου έγιναν εργασίες συντήρησης και ανάδειξης, καθώς και του ενοριακού ναού που είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου (1910) και αποτελεί έργο των φημισμένων καλφάδων Γ. Μεσίκα και Γ. Λάζου (Βράγγα) που σκάλισε τα υπέρθυρα ανάγλυφα με την Παναγία βρεφοκρατούσα. Μοναδικός τους σύμμαχος σε όλα τα παραπάνω υπήρξε μόνο η οικονομική συμβολή των κατοίκων για την αγορά των υλικών.
Στόχος μας πλέον είναι να διασώσουμε αυτή την αρχιτεκτονική παράδοση και να γίνουν οι Κάτω Εκκλησίες ένα Πέτρινο Χωριό που θα αποτελεί στολίδι για την ευρύτερη περιοχή και σημείο αναφοράς και προορισμού για το Νομό Γρεβενών. Το ‘’Πέτρινο Χωριό’’ φιλοδοξούμε να έχει την προσφορά και την προοπτική που προσφέρουν τα ‘’Δασικά Χωριά’’ τα οποία αποτελούν συμβολή της πολιτείας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, αλλά και της τοπικής ανάπτυξης για τις ορεινές περιοχές. Ζωντανά παραδείγματα άλλωστε αποτελούν ο αναγεννημένος διατηρητέος οικισμός του Νυμφαίου της Φλώρινας, το χωριό Φάρσα της Κεφαλονιάς κ.ά.
Το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση έγινε από το Δήμο Αγίου Κοσμά με την ένταξη του σχολείου στο πρόγραμμα ΘΗΣΕΑΣ: ‘’Ανάδειξη – Ολοκλήρωση αρχιτεκτονικών & πολιτιστικών στοιχείων πέτρινων σχολείων (έτος κατασκευής 1890-1930)’’, προϋπολογισμού € 350.000. Ελπίζουμε ότι αυτή η πράξη θα αποτελέσει την αρχή για περαιτέρω δυναμική παρέμβαση συντήρησης - ανάπλασης και ανάδειξης του παλαιού χωριού.
Η παρέμβαση της πολιτείας και των τοπικών αρχών (π.χ. ένταξη δραστηριοτήτων στο πρόγραμμα ΠΙΝΔΟΣ, στα Ο.Π.Α.Α.Χ. ΜΕΤΡΟ 7.5, και στον Οργανισμό Πολιτιστικής Ανάπτυξης της Ν.Α. Γρεβενών), Μ.Κ.Ο., καθώς και η βοήθεια φορέων και ιδιωτών (πολιτιστικών χορηγών), πιστεύουμε ότι θα δώσουν ώθηση στις καινοτόμες δράσεις που σχεδιάζουμε.
Για την αποφυγή νομικών εμπλοκών, σε θέματα ιδιοκτησίας, οι κάτοικοι είναι διατεθειμένοι να παραχωρήσουν ή να μεταβιβάσουν προς τον Σύλλογό μας όλα τα υφιστάμενα κτίρια, που παρουσιάζουν στοιχεία αισθητικής και ιστορικής αξίας, για κοινωφελή χρήση με τη μετατροπή τους, μετά από παρεμβάσεις, σε μουσεία – συλλογές – εκθετήρια που σχετίζονται με τη λαογραφική / αγροτική / κτηνοτροφική / πολιτιστική κληρονομιά.
Με στόχους, όραμα και ρομαντισμό προχωράμε να διαμορφώσουμε το ΠΕΤΡΙΝΟ ΧΩΡΙΟ, με την εμπειρία των ντόπιων τεχνιτών, συνδέοντας το χθες με το σήμερα και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για το αύριο, μέσα από την:
- Αποκατάσταση κτιρίων για κοινωφελή χρήση (Λαογραφικό Μουσείο, Μουσείο Εθνικού & Μακεδονικού Αγώνα. Μουσείο Εθνικής Αντίστασης. Βιβλιοθήκη μελέτης της τοπικής ιστορίας. Έκθεση λαογραφικής φωτογραφίας κ.ά.).
- Διατήρηση, αποκατάσταση και αναβάθμιση πολιτιστικών χαρακτηριστικών (εκκλησίες, καμπαναριά, μύλος, βρύσες και εξωτερικών όψεων κτισμάτων με ιδιαίτερα στοιχεία αισθητικής και ιστορικής αξίας).
- Βελτίωση και ανάπλαση κοινοχρήστων χώρων (διαμόρφωση υπαίθριων χώρων, πλακοστρώσεις, καλντερίμια, φωτισμός κλπ).
- Σήμανση αξιοθέατων και μνημείων καθώς και σήμανση – αποκατάσταση παλαιών μονοπατιών και βελτίωση – κατασκευή λιθόστρωτων.
- Δράσεις περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης (Φυτοτεχνικές εργασίες, τεχνικά έργα μικρής κλίμακας για την προστασία του εδάφους).
- Διαμόρφωση θέσεων θέας και διαμόρφωση ποδηλατικών, ιππικών και πεζοπορικών διαδρομών.
- Ενθάρρυνση τουριστικών δραστηριοτήτων ήπιας μορφής που συμβάλλουν στον εναλλακτικό τουρισμό.
Ως πρώτο βήμα προτείνουμε την αναστύλωση και ανακατασκευή του παλαιού καφενείου, αλλά και του έρημου τσαγκαράδικου, δίπλα στην πλατεία, την εκκλησία και το σχολείο, και τη διαμόρφωσή τους σε χώρο φιλοξενίας εθελοντών (ξενώνας - καταφύγιο), απαραίτητη προϋπόθεση για την ένταξή μας σε αντίστοιχα προγράμματα εθελοντικής εργασίας (εξασφαλίζοντας τη διαμονή με εγκαταστάσεις υγιεινής και διατροφής), αλλά και σε γραφείο – περίπτερο ενημέρωσης και πληροφόρησης τον υπόλοιπο χρόνο. Αναμφισβήτητα πρόκειται για ένα δύσκολο εγχείρημα που όμως αισιοδοξούμε ότι θα τελεσφορήσει με τη βοήθεια όλων και τα άλλοτε μεγαλόπρεπα αρχοντικά από γκρίζα πελεκημένη πέτρα, οι στέγες από πέτρα ή λαμαρίνα για να γλιστρούν τα χιόνια, τα σιδερόφραχτα παράθυρα και οι περίκλειστοι πετροκτισμένοι αυλόγυροι, τα λιθόστρωτα καλντερίμια, όλα έξοχα δείγματα μιας άλλης εποχής, ενός πολιτισμού και τρόπου ζωής που έχει σχεδόν αφανιστεί, θα ξαναζωντανέψει.
Ευελπιστούμε, έχοντας υπόψη την ευαισθησία που σας διακρίνει, ότι θ’ ανταποκριθείτε άμεσα και θα συμβάλλετε στην επίτευξη των προσδοκιών μας.